Wanneer is er sprake van een medische fout?

Wanneer is er sprake van een medische fout?

Wat is een medische fout?

In de gezondheidszorg worden elke dag veel handelingen verricht. Niet alleen door artsen in het ziekenhuis, maar ook door bijvoorbeeld de huisarts, tandarts, verpleegkundigen, gynaecologen of fysiotherapeuten. Zij zullen over het algemeen hun best doen om u zo goed mogelijk te behandelen. Toch kan het gebeuren dat er iets misgaat. Waar mensen werken worden immers fouten gemaakt. Fouten bij medische behandelingen kunnen helaas verstrekkende gevolgen hebben met de nodige (financiële) schade van dien.  

Maar wanneer is er nu sprake van een medische fout? Wanneer sprake is geweest van een medische behandeling waarbij niet het verwachte of gewenste resultaat is bereikt, betekent dit nog niet automatisch dat ook sprake is van een medische fout. In de juridische betekenis is de definitie van een medische fout een stuk genuanceerder. Er is - in juridische zin - pas sprake van een medische fout als een zorgverlener verwijtbaar medisch onzorgvuldig heeft gehandeld. Dat wil zeggen dat de zorgverlener niet conform de voor hem geldende medische richtlijnen en protocollen (ook wel: medisch professionele standaard) heeft gehandeld. 
De meest voor de hand liggende medische fout vindt tijdens de behandeling plaats. Een medische fout kan zich echter ook voorafgaand aan de bandeling voordoen, wanneer de communicatie met de zorgverlener over de behandeling niet goed verliep. En hoe zit het eigenlijk met een complicatie? Dat is niet lang niet altijd een medische fout in de juridische zin van het woord.

Medische fouten tijdens de behandeling

Als de patiënt schade lijdt als gevolg van een medische fout tijdens de behandeling, dan kan de patiënt de zorgverlener daarvoor aansprakelijk stellen en een schadevergoeding claimen. Er moet dan wel echt sprake zijn van een fout door de zorgverlener, die te vermijden was geweest. Het gaat hierbij om de vraag: ‘Heeft de zorgverlener gehandeld zoals een (andere) redelijk bekwame en redelijk handelende zorgverlener in dezelfde omstandigheden zou hebben gehandeld?’ Indien dit niet het geval is, valt de zorgverlener dit te verwijten en kan de zorgverlener aansprakelijk worden gesteld voor de schade die als gevolg van de medische fout is ontstaan. 

De beoordeling of de zorgverlener heeft gehandeld zoals een (andere) redelijk bekwame en redelijk handelende zorgverlener in dezelfde omstandigheden zou hebben gehandeld, vindt grotendeels plaats aan de hand van (veelal medische) protocollen en richtlijnen die voor de desbetreffende zorverlener gelden (de medisch professionele standaard). Zo gelden er voor huisartsen andere protocollen en richtlijnen dan voor een tandarts of fysiotherapeut. Getoetst moet worden of de zorgverlener zich tijdens de medische behandeling aan deze protocollen en richtlijnen heeft gehouden. Aangezien dit een medische beoordeling is, zal deze beoordeling moeten worden gedaan door een medicus. De vraag of er een medische fout is gemaakt is hierdoor naast een juridisch vraagstuk grotendeels een medisch vraagstuk. Inschakeling van een medicus (een medisch adviseur) is hierdoor in de meeste gevallen noodzakelijk om te kunnen beoordelen of er een medische fout is gemaakt waarvoor de zorgverlener aansprakelijk is te houden. 

Medische fouten door slechte communicatie vooraf

Niet altijd hoeft het te gaan om een medische fout tijdens de behandeling. Er kan ook sprake zijn van een medische fout door slechte communicatie vooraf. Als patiënt heeft u namelijk het recht om goed geïnformeerd te worden door uw zorgverlener. Zo moet u onder andere geïnformeerd worden over wat de behandeling inhoudt en de eventuele te verwachten risico’s. Op basis hiervan kunt u voor u zelf de afweging maken of u de behandeling wel of niet ondergaat. Wanneer de zorgverlener nalaat om u voorafgaand aan de medische behandeling te informeren over de behandeling en de daarbij te verwachten risico’s, kan eveneens sprake zijn van een (medische) fout en aansprakelijkheid van de zorgverlener wanneer een van deze risico’s zich tijdens de behandeling voordoet. 
Echter, niet in alle gevallen waarin u voorafgaand aan de behandeling niet volledig bent geïnformeerd is sprake van een (medische) fout. Allereerst moet worden onderzocht of het risico dat zich bij u voordeed een bij de behandeling bekend risico is. Als dat niet het geval is, had de zorgverlener u hierover ook niet kunnen informeren. Wanneer het risico wel een bekend risico is, moet vervolgens worden beoordeeld of u van de behandeling had afgezien als u voorafgaand aan de behandeling was geïnformeerd over het risico. Belangrijke factoren bij deze beoordeling zijn onder andere de noodzaak van de behandeling en of er alternatieve behandelmogelijkheden waren met wellicht minder grote risico’s. 

De beoordelingen of u 1) voorafgaand aan de behandeling onvoldoende bent geïnformeerd, 2) bij u zich een risico van de behandeling heeft voorgedaan die bekend is bij de behandeling en, 3) of u had afgezien van de behandeling wanneer u voorafgaand aan de behandeling wel volledig was geïnformeerd, zijn eveneens grotendeels medisch van aard. Ook in het geval van slechte communicatie vooraf is daarom in de meeste gevallen de inschakeling van een medicus (een medisch adviseur) noodzakelijk om te kunnen beoordelen of er een medische fout in juridische zin is gemaakt waarvoor de zorgverlener aansprakelijk is te houden.

Is een complicatie ook een medische fout? 

Tijdens behandelingen kunnen zich complicaties voordoen, waardoor u schade kunt lijden. Een complicatie is echter niet zonder meer een medische fout. Allereerst zal moeten worden vastgesteld of het daadwerkelijk om een complicatie gaat of dat er door de zorgverlener een fout is gemaakt. Die beoordeling zal in veel gevallen door een medicus moeten worden gemaakt. Wanneer eenmaal vaststaat dat het gaat om een complicatie, komt het vervolgens neer op de communicatie voorafgaand aan de behandeling over de mogelijke complicaties. Bent u daarover voorafgaand aan de behandeling geïnformeerd en heeft u toch ingestemd met de behandeling? Dan kun u de zorgverlener niet aansprakelijk stellen voor de complicatie. Was u echter niet geïnformeerd over de complicatie, dan geldt dezelfde beoordeling als voor de beoordeling van een medische fout door slechte communicatie vooraf zoals hiervoor omschreven. 

Rechtsbijstand medische fout

Wanneer u vermoedt dat sprake is geweest van een medische fout, is het belangrijk om eerst het medisch dossier te verzamelen. In Nederland is het wettelijk zo geregeld dat degene die een schadevergoeding eist, het bewijs voor de aansprakelijkheid moet leveren. U heeft als patiënt recht op inzage in en een afschrift van uw medisch dossier, waardoor u dit kunt opvragen bij uw zorgverlener. Zij is verplicht om dit aan u te verstrekken.

Aangezien de vraag of er een (medische) fout is gemaakt door uw zorgverlener naast een juridisch vraagstuk grotendeels een medisch vraagstuk is, zullen wij als advocaten een medicus moeten inschakelen om het medisch dossier vervolgens te laten beoordelen. Wij schakelen daartoe een medisch adviseur in. Aan de hand van de uitkomst van zijn beoordeling kunnen wij de juridische kans van slagen van de zaak beoordelen en met u de vervolgstappen bepalen. 

Schadevergoeding na medische fout

Als de zorgverlener aansprakelijk is, moet uw schade als gevolg van de medische fout worden vergoed. De schade wordt doorgaans betaald door de verzekeraar van de zorgverlener of het ziekenhuis/de kliniek. Uw schade bestaat uit materiële schade (gemaakte kosten of misgelopen inkomsten) of immateriële schade.

Bij immateriële schade gaat het om schade die eigenlijk niet in een geldbedrag is uit te drukken. Denk bijvoorbeeld aan het verdriet en de pijn die de benadeelde moest doormaken, het moeten leven met beperkingen, het leed doordat hij zijn hobby’s niet langer uit kan oefenen of de schaamte door bijvoorbeeld een ontsierend litteken of geamputeerd lichaamsdeel. Onlangs heeft het UMC te Utrecht een recordbedrag aan smartengeld van € 350.000 betaald aan een vrouw die slachtoffer is geworden van een ernstige medische fout. De arts in deze zaak had weefsel uit de baarmoederhals van het slachtoffer laten onderzoeken op kwaadaardige cellen, maar hier geen vervolg aan gegeven. Pas twee jaar later werd toevallig deze uitslag alsnog gevonden, maar het slachtoffer bleek inmiddels al ongeneeslijk ziek te zijn.

Wat kunt u zelf doen na een medische fout?

Wat u als eerste stap in ieder geval kunt doen, is het medisch dossier bij uw zorgverlener opvragen. Aan de hand daarvan kan onze medisch adviseur vervolgens een medische beoordeling maken, aan de hand waarvan wij vervolgens een juridische beoordeling kunnen maken. 

Naast het (civiel) aansprakelijk stellen van de zorgverlener zoals hiervoor omschreven, zijn er ook nog andere wegen die u zelf (zonder inschakeling van een belangenbehartiger) kunt bewandelen. Het is echter niet via elke weg mogelijk om een schadevergoeding te claimen. Ook niet in alle gevallen is een schadevergoeding wat u wilt bereiken. Wellicht gaat het u met name om de erkenning van de fout of om hoe de communicatie na de fout met de arts of kliniek is verlopen. Bij het (civiel) aansprakelijk stellen van uw zorgverlener, wordt de claim doorgaans behandeld door de verzekeraar van de kliniek/het ziekenhuis. Er vindt hierdoor niet of nauwelijks contact plaats met de zorgverlener. Dat contact kan misschien juist voor u van belang zijn, waardoor andere mogelijkheden zijn te overwegen. 

1. Bespreken met de zorgverlener zelf
 We raden aan uw klacht altijd eerst met de zorgverlener zelf te bespreken. Soms lost dit het geschil al op.

 
2. Klacht indien bij de klachtenfunctionaris 
Als een gesprek met uw zorgverlener niet of onvoldoende heeft geholpen, dan kunt u contact opnemen met de klachtenfunctionaris van het ziekenhuis of de kliniek. Een klacht hoeft niet direct schriftelijk te worden gemeld, dit kan ook mondeling, bijvoorbeeld via de telefoon. Op het moment dat de klacht schriftelijk wordt ingediend geldt een wettelijk verplichte reactietermijn van zes weken. De contactgegevens van de klachtenfunctionaris staan in de klachtenregeling van de kliniek en moeten makkelijk voor u beschikbaar zijn, meestal staan deze op de website van de kliniek. De klachtenfunctionaris neemt geen letselschadeclaims in behandeling. Het is dan ook niet mogelijk eventuele schade vergoed te krijgen via deze weg. 

3. Klachtencommissie
Komt u niet tot een oplossing met de zorgverlener of klachtenfunctionaris of heeft u hier geen vertrouwen in? Dan is het mogelijk een officiële klacht bij de onafhankelijke klachtencommissie in te dienen. De klachtencommissie onderzoekt de klacht, waarbij (schriftelijk) hoor en wederhoor plaatsvindt. Dit betekent dat zowel u als de zorgverlener waarover de klacht gaat gevraagd worden wat er precies is gebeurd. Vervolgens beoordeelt de klachtenfunctionaris of de klacht gegrond of ongegrond is.  Ook hier geldt weer dat het niet mogelijk is uw schade te laten vergoeden via deze weg. Wel kan de klachtencommissie in de uitspraak aanbevelingen voor verbetering doen bij de Raad van Bestuur van het ziekenhuis. 

4. De geschillencommissie
Als bemiddeling door een klachtfunctionaris niet lukt, of u bent niet tevreden met het oordeel van de zorgaanbieder over de ingediende klacht, dan kan het geschil worden voorgelegd aan de geschillencommissie. Dit is een onafhankelijke, wettelijk erkende instantie waar de zorgaanbieder zich (verplicht) bij heeft aangesloten. 
 Dit geldt niet alleen voor zorginstellingen zoals een ziekenhuis, maar ook voor zelfstandige beroepsbeoefenaren, zoals zzp’ers, huisartsen en fysiotherapeuten. Deze verplichting geldt ook voor aanbieders van alternatieve geneeswijzen en cosmetische behandelingen. Dit is in de wet (Wkkgz) zo geregeld. 
 
Een geschilleninstantie geeft binnen zes maanden een bindend oordeel over het geschil en kan een schadevergoeding toekennen van maximaal € 25.000. Maar pas op; wanneer gekozen wordt voor het indienen van een klacht bij de geschillencommissie, kan vervolgens niet meer worden overgestapt naar de burgerlijk rechter. Ook kan niet alsnog een hogere schadevergoeding worden gevorderd dan € 25.000. De uitspraak van de geschillencommissie is bindend en u kunt niet in beroep als u het niet eens bent met deze uitspraak. De klacht moet binnen een jaar na melding bij de zorgaanbieder worden ingediend bij de geschillencommissie. 

5. Klacht indienen bij het Medisch Tuchtcollege
Als laatste bestaat de mogelijkheid om een klacht over de zorgverlener in te dienen bij het Medisch Tuchtcollege. Ook hier geldt dat er geen schadevergoeding geclaimd kan worden.

Het d
oel van het medisch tuchtrecht is namelijk enkel het bewaken en bevorderen van de kwaliteit van de beroepsuitoefening in de individuele gezondheidszorg zodat de patiënt wordt beschermd tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen. Om die kwaliteit te bewaken en te bevorderen zijn voor medisch specialisten professionele regels opgesteld (de richtlijnen en protocollen zoals eerder genoemd), waar zij zich aan moeten houden. Wanneer de zorgverlener niet heeft gehandeld conform deze regels, kunt u daarover een klacht indienen bij het Medisch Tuchtcollege. Echter, niet over alle zorgverleners kunt u een klacht indienen bij het Medisch Tuchtcollege. Het medisch tuchtrecht geld alleen voor zorgverleners die zijn geregistreerd in het BIG-register. Verder vallen klinisch technologen en Bachelor Medisch Hulpverleners gedeeltelijk onder het tuchtrecht.

Een klacht bij het Medisch Tuchtcollege kunt u indienen door middel van het klaagschriftformulier op de website van het Medisch Tuchtcollege of per brief. Zie voor meer informatie daarover ook medisch tuchtrecht letselschade. Doorgaans krijgt de zorgverlener de mogelijkheid om schriftelijk op uw klacht te reageren en vindt daarna nog een mondelinge behandeling plaats waarbij zowel u als de zorgverlener het een en ander kan toelichten en het Medisch Tuchtcollege vragen kan stellen. Uiteindelijk zal het Medisch Tuchtcollege een uitspraak doen richting de zorgverlener, die kan bestaan uit:
  1. een waarschuwing;
  2. een berisping;
  3. een geldboete voor de zorgverlener van maximaal 4.500 euro;
  4. een tijdelijk verbod om het beroep uit te oefenen;
  5. een permanent verbod om het beroep uit te oefenen.
Al met al neemt een procedure bij het Medisch Tuchtcollege circa acht maanden in beslag. Wanneer u het niet eens bent met de beslissing van het (regionaal) Medisch Tuchtcollege, kunt u beroep aantekenen tegen die beslissing bij het Centraal Medisch Tuchtcollege in Den Haag. De beroepsprocedure neemt opnieuw circa 12 maanden in beslag. 
Hoewel het indienen van een klacht bij het Medisch Tuchtcollege de nodige tijd in beslag neemt, kan dit ook bijdragen in een zaak over de (civiele) aansprakelijkheid van de zorgverlener. Wanneer het Medisch Tuchtcollege namelijk oordeelt dat er onzorgvuldig door de zorgverlener is gehandeld, kunt u dit in de civiele (letselschade)zaak tegen de zorgverlener of het ziekenhuis/de kliniek gebruiken. De (verzekeraar van de) zorgverlener zal dan lastig kunnen volhouden dat er niet onzorgvuldig is gehandeld en dat zij niet aansprakelijk is voor uw schade. Hoewel de civiele rechter niet gebonden is aan de uitspraak van het Medisch Tuchtcollege, zal zij hier zelden van afwijken. Een klacht indienen bij het Medisch Tuchtcollege kan dus zeker de moeite waard zijn. Daarnaast heeft, anders dan de (civiele) letselschadezaak over de medische fout, de uitspraak van het Medisch Tuchtcollege invloed op de zorgverlener in persoon. 
arrow_drop_up arrow_drop_down